Filmen in het openbaar: wat mag wel en niet volgens de wet?

Je staat op straat, camera of smartphone in de hand, klaar om te filmen. Misschien voor je YouTube-kanaal, een TikTok-video, of gewoon om een mooi moment vast te leggen. Dan loopt er iemand door je beeld. Of meerdere mensen. En opeens denk je: mag dit eigenlijk wel?

Die vraag is simpeler dan hij lijkt en tegelijk gecompliceerder dan je zou hopen. Want hoewel je in Nederland vrijelijk mag filmen in de openbare ruimte, moet je bij het publiceren van die beelden opeens rekening houden met portretrecht, privacywetgeving en toestemming. En daar gaat het nogal eens mis.

In dit artikel leg ik je precies uit wat je wel en niet mag. Zonder juridisch jargon, met concrete voorbeelden uit de praktijk en met handige hulpmiddelen die je direct kunt gebruiken. Want of je nu vlogt, een documentaire maakt, of gewoon af en toe iets deelt op Instagram: je wilt niet per ongeluk de wet overtreden.

Het verschil dat alles verandert: filmen versus publiceren

Dit is misschien wel het belangrijkste wat je moet weten: filmen is iets heel anders dan publiceren. En de wet behandelt die twee ook compleet anders.

Filmen mag (bijna) altijd

Wanneer je in de openbare ruimte filmt – de straat, een park, een plein – heb je het recht om dat te doen. Dat valt onder de vrijheid van informatiegaring, vastgelegd in artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Je mag opnamen maken zonder dat je daar toestemming voor hoeft te vragen aan de mensen die toevallig in je beeld lopen.

Dit geldt voor iedereen: journalisten, YouTubers, studenten, toeristen, maar ook gewoon mensen die hun vakantie willen vastleggen. De wet maakt daarin geen onderscheid.

Een voorbeeld uit de praktijk: Je filmt een interview op het Leidseplein in Amsterdam. Achter je geïnterviewde lopen tientallen mensen voorbij. Je hoeft al die passanten niet te vragen of het oké is dat ze op de achtergrond staan. Het opnemen zelf is gewoon toegestaan.

Publiceren is een ander verhaal

Zodra je die beelden wilt publiceren – op YouTube, Instagram, TikTok, of waar dan ook, komt het portretrecht om de hoek kijken. En dat verandert de zaak compleet.

Portretrecht betekent dat mensen controle hebben over hoe hun portret (hun afbeelding) wordt gebruikt. Dit staat in artikel 21 van de Auteurswet. Kort gezegd: als iemand herkenbaar in beeld komt, mag je die beelden alleen publiceren als:

1. Je toestemming hebt van die persoon, of
2. Die persoon geen redelijk belang heeft om publicatie tegen te houden

Die tweede optie klinkt vaag, en dat is het ook een beetje. Daarom lopen we er zo meteen doorheen met concrete voorbeelden.

Belangrijk om te weten: Het gaat niet alleen om gezichten. Ook een bijzondere tattoo, een opvallende kledingstijl, of zelfs iemands manier van lopen kan ervoor zorgen dat iemand herkenbaar is. Als een kennis die persoon zou kunnen identificeren, ben je al snel in portretrecht-territorium.

Wat is portretrecht precies en wanneer speelt het?

Portretrecht beschermt mensen tegen ongewenste publicatie van hun beeltenis. Het idee erachter is simpel: jij bepaalt of en hoe foto’s of video’s van jou openbaar gemaakt worden. Niet de fotograaf of videograaf.

Wanneer is iemand herkenbaar?

De wet zegt niet letterlijk “als je het gezicht ziet”, hoewel dat natuurlijk het meest voor de hand ligt. Herkenbaar betekent: kan een bekende van deze persoon hem of haar identificeren aan de hand van het beeld?

Voorbeelden van herkenbaar:

• Duidelijk gezicht in beeld
• Profiel met markante kenmerken (grote bril, opvallende hoed)
• Persoon met unieke tattoo of kledingstuk
• Iemand die te horen is én te zien (stem + lichaam)
• Kenteken van een auto waarbij de bestuurder zichtbaar is

Voorbeelden van niet herkenbaar:

• Gezichten volledig geblurd
• Personen op grote afstand gefilmd (mensenmassa op plein)
• Alleen de achterkant van mensen zonder onderscheidende kenmerken
• Silhouetten zonder identificeerbare details

Het ‘redelijk belang’: wanneer kan iemand bezwaar maken?

Stel: je hebt iemand herkenbaar in beeld. Dan mag je dat alleen publiceren als die persoon geen redelijk belang heeft om bezwaar te maken. Maar wanneer is er sprake van zo’n redelijk belang?

De rechtspraak heeft hier een aantal uitgangspunten voor gegeven:

Redelijk belang is er meestal bij:

• Iemand staat centraal in beeld (niet toevallig op de achtergrond)
• Het is commercieel gebruik (advertentie, bedrijfsvideo)
• Het gaat om privésituaties (iemand op het terras van een café, in de tuin)
• De persoon wordt in een negatief daglicht geplaatst
• Het gaat om gevoelige situaties (ziekenhuis, gevangenisbezoek, therapie)
• Kinderen zijn herkenbaar in beeld

Geen redelijk belang bij:

• Iemand loopt willekeurig op de achtergrond tijdens een vlog
• Het gaat om nieuwswaardige gebeurtenissen (demonstratie, evenement)
• De persoon is een publiek figuur die optreedt in publieke rol
• Er is algemeen belang bij de beelden (documentaire over maatschappelijk onderwerp)

Een concreet voorbeeld: Je maakt een video over de drukte in het centrum. Er lopen honderden mensen door beeld, niemand centraal. Dat mag je publiceren zonder toestemming, die mensen hebben geen redelijk belang om te eisen dat je het niet doet.

Maar: je filmt speciaal een stelletje dat ruzie staat te maken op straat, close-up en je plaatst dat met de tekst ‘Zo gaan relaties kapot in Amsterdam’. Dán hebben die mensen waarschijnlijk wel een redelijk belang om bezwaar te maken. Het is gerichte aandacht, mogelijk stigmatiserend en ze staan centraal in beeld.

Commercieel versus niet-commercieel

Of je beelden commercieel of niet-commercieel gebruikt, maakt enorm veel verschil voor wat wel en niet mag.

Niet-commercieel gebruik

Als je filmt voor een persoonlijke vlog, een documentaire zonder winstoogmerk, of journalistieke content, heb je meer ruimte. Het algemeen belang en de vrijheid van meningsuiting wegen dan zwaarder mee.

Je mag dan herkenbare personen op de achtergrond hebben zonder expliciete toestemming, mits zij geen redelijk belang hebben zoals we hierboven bespraken.

Voorbeelden:

• Reisverslag op YouTube met passanten op de achtergrond
• Documentaire over een cultureel fenomeen
• Nieuwsitem over een evenement
• Educatieve content over architectuur waarbij mensen voorbijlopen

Commercieel gebruik

Zodra er geld in het spel is – advertenties, promotie, betaalde content – wordt de lat veel hoger gelegd. Bij commercieel gebruik heb je bijna altijd expliciete toestemming nodig van herkenbare personen.

Voorbeelden van commercieel gebruik:

• Bedrijfsvideo met herkenbare klanten
• Reclamespot opgenomen op straat
• Influencer-content met productpromotie
• Stockfoto’s/video’s die je verkoopt
• Promotional content voor een evenement

Let op: Ook als je YouTube-video’s geld opleveren via advertenties, wordt dit niet automatisch als commercieel gebruik gezien. Het gaat erom of de inhoud zelf commercieel is (product aanprijzen, dienst promoten), niet of je er indirect mee verdient.

Maar in de praktijk is dit een grijs gebied. Mijn advies: bij twijfel, vraag toestemming.

De AVG: wanneer is filmen ‘gegevensverwerking’?

Naast portretrecht speelt ook de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) een rol. Herkenbare beelden van mensen zijn namelijk persoonsgegevens volgens de wet.

Wanneer moet je rekening houden met de AVG?

De AVG geldt zodra je persoonsgegevens verwerkt. Bij filmen betekent dat:

AVG is van toepassing bij:

• Aangebrachte camera’s (beveiligingscamera, videodeurbel, dashcam)
• Systematisch filmen van mensen (elke dag de straat filmen voor onderzoek)
• Opslag en bewerking van herkenbare beelden
• Het delen van beelden met derden

AVG speelt minder een rol bij:

• Eenmalig filmen voor persoonlijk gebruik (vakantievideo)
• Journalistieke activiteiten (mediaberichtgeving)
• Spontaan filmen op straat zonder opslagsysteem

Belangrijke AVG-regels voor filmen

Als de AVG van toepassing is, moet je aan een aantal eisen voldoen:

1. Juridische grondslag: Je moet een geldige reden hebben om te filmen (toestemming, gerechtvaardigd belang, of publieke taak)
2. Informatieplicht: Bij vaste camera’s moet je mensen waarschuwen met een pictogram
3. Bewaartermijn: Je mag beelden niet eindeloos bewaren, alleen zolang als nodig
4. Beveiliging: Je moet voorkomen dat onbevoegden toegang krijgen tot de beelden
5. Rechten van betrokkenen: Mensen kunnen inzage vragen, bezwaar maken, of verwijdering eisen

Een praktijkvoorbeeld: Je plaatst een videodeurbel bij je voordeur die ook een stuk openbare stoep filmt. Dan moet je een waarschuwingssticker aanbrengen, de beelden maximaal enkele dagen bewaren, en zorgen dat alleen jij toegang hebt tot de opnames. Als een voorbijganger inzage vraagt, moet je die kunnen leveren.

Openbare ruimte versus besloten ruimte

Dit onderscheid bepaalt vaak of je überhaupt mag filmen (laat staan publiceren).

Openbare ruimte

Dit zijn plekken die voor iedereen toegankelijk zijn zonder speciale toestemming of betaling:

• Straten, stoepen, pleinen
• Openbare parken
• Stranden
• Openbare gebouwen (gemeentehuis, bibliotheek, tenminste de publieksruimtes)

In deze ruimtes mag je vrij filmen. Je hoeft niemand om toestemming te vragen om je camera aan te zetten.

Besloten ruimte

Dit zijn plekken waar toegang beperkt is, of waar de eigenaar/beheerder controle heeft:

• Winkels, restaurants, cafés
• Privéwoningen en tuinen
• Bedrijfspanden
• Bioscoopzalen, theaters
• Privéterreinen (ook al lijken ze openbaar)

Hier heb je toestemming nodig van de eigenaar of beheerder om te filmen. Die kan dit weigeren, ook zonder reden.

De grijze zone: semi-openbare ruimtes

En dan zijn er nog plekken die ergens tussenin zitten. Deze veroorzaken de meeste verwarring:

Treinstations, vliegvelden, metrostations. Dit zijn weliswaar publiek toegankelijk, maar ze zijn eigendom van organisaties zoals NS of GVB. Die kunnen huisregels hanteren die filmen beperken. In de praktijk mag casual filmen vaak wel (vakantievideo, afscheid nemen), maar professioneel filmen met statief en grote camera meestal alleen met toestemming.

Winkelcentra, overdekte pleinen. Lijken openbaar, maar zijn vaak privébezit. De eigenaar bepaalt of je mag filmen. Let op bordjes met huisregels.

Sportevenementen, festivals, concerten. Zelfs als deze op openbare plekken plaatsvinden, kunnen de organisatoren via kaartvoorwaarden filmen verbieden of beperken. Meestal mag je voor privégebruik wel, maar publicatie of commercieel gebruik niet.

Een tip uit de praktijk: Als je twijfelt, vraag het gewoon even aan het personeel of de beveiliging. Dat voorkomt gedoe achteraf.

Specifieke situaties:

Laten we een aantal concrete scenario’s doorlopen die ik vaak tegenkom.

Mag je filmen in de trein of bus?

Kort antwoord: Ja, maar met beperkingen.

Het OV is publiek toegankelijk, dus filmen mag in principe. Maar NS en andere vervoerders hebben huisregels die bijvoorbeeld commerciële opnames verbieden zonder toestemming. Voor een spontane vlog of vakantievideo is er meestal geen probleem, maar wil je een professionele productie maken, neem dan even contact op met de vervoerder.

Ook hier geldt: bij publicatie let je op portretrecht. Andere passagiers mogen niet herkenbaar en centraal in beeld zonder toestemming.

Mag je filmen in winkels?

Kort antwoord: Alleen met toestemming van de eigenaar.

Winkels zijn besloten ruimte. De winkelier bepaalt of je mag filmen. Veel winkels staan kleine opnames voor privégebruik toe (je kind bij het speelgoed bijvoorbeeld), maar het is beleefd – en juridisch correct – om even te vragen.

Voor commerciële content of reviews heb je altijd vooraf toestemming nodig.

Mag je de politie filmen?

Kort antwoord: Ja, in de openbare ruimte mag dat.

Politieagenten die hun functie uitoefenen in het openbaar kunnen gefilmd worden. Dit valt onder de vrijheid van informatiegaring en maatschappelijke controle. De politie mag je niet verbieden te filmen en mag je camera niet afpakken (tenzij er sprake is van verdenking van een strafbaar feit).

Wel belangrijk:

• Je mag het politiewerk niet hinderen of verstoren
• Je moet op veilige afstand blijven
• Filmen van tactische situaties (terrorisme, gijzeling) kan worden beperkt
• Publicatie moet voldoen aan portretrecht, maar bij nieuwswaardige gebeurtenissen weegt het algemeen belang vaak zwaarder

Een praktische noot: Hoewel het mag, kan het de situatie escaleren. Gebruik je gezonde verstand en veroorzaak geen onnodige spanningen.

Mag je filmen bij een ongeluk?

Kort antwoord: Filmen mag, maar het verspreiden van gruwelijke beelden niet.

Je mag in de openbare ruimte filmen, ook bij ongevallen. Maar er zijn belangrijke grenzen:

• Hulpverlening hinderen is strafbaar – als politie of ambulancepersoneel aangeeft dat je moet stoppen of wegwezen, moet je dat doen
• Gruwelijke beelden delen is verboden – artikel 441b van het Wetboek van Strafrecht verbiedt het openbaar maken van beelden die ernstig inbreuk maken op iemands persoonlijke levenssfeer (denk aan zwaargewonde of overleden slachtoffers)
• Portretrecht geldt extra zwaar – slachtoffers en nabestaanden hebben een evident redelijk belang om te voorkomen dat beelden verspreid worden

Kortom: je mag filmen, maar wees respectvol en deel zulke beelden niet op social media. Dat kan strafrechtelijke vervolging opleveren.

Mag je een dashcam gebruiken?

Kort antwoord: Ja, maar je moet je aan AVG-regels houden.

Een dashcam is een aangebrachte camera, dus de AVG is van toepassing. Dat betekent:

• Overschrijf-functie: Je dashcam mag alleen korte loops opnemen die continu overschreven worden (bijvoorbeeld 3 minuten). Alleen bij een incident mag je beelden bewaren.
• Geen continu opslaan: Je mag niet urenlang alles opslaan en bewaren.
• Beperkte verspreiding: Beelden alleen delen met politie of verzekeraar bij een incident, niet structureel op YouTube plaatsen.

Het gebruik voor bewijs bij een aanrijding is toegestaan. Maar als entertainment-vlog waarbij je continu het verkeer filmt, zit je al snel in grijs gebied qua AVG.

Filmen met een drone

Drones vallen onder luchtvaartregels én privacywetgeving. Sinds 2024 gelden in heel Europa geharmoniseerde regels.

De drie categorieën

Open categorie Voor recreatief vliegen met lichte drones (tot 25 kg). Je moet:

• Een online cursus volgen en een vliegbewijs halen (gratis via RDW-website)
• Je drone registreren bij de RDW (geldt vanaf 250 gram of bij camera)
• Je aan maximale vlieghoogte houden (120 meter)
• Niet boven mensenmassa’s vliegen
• Privacy respecteren

Specifieke categorie Voor zwaardere of risicovolle operaties. Je hebt dan een vergunning nodig van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Gecertificeerde categorie Voor professionele operaties zoals transport. Hier gaan we niet verder op in.

Privacy bij drone-opnames

Drones hebben camera’s die over schuttingen en in tuinen kunnen kijken. Dat maakt privacy extra gevoelig.

Regels:

• Film niet doelbewust in tuinen of door ramen
• Blijf uit de buurt van privéterreinen tenzij je toestemming hebt
• Publicatie van herkenbare personen/woningen valt onder portretrecht
• Bij commerciële drone-opnames heb je vaak toestemming nodig van grondeigenaren

No-fly zones Rond vliegvelden, militaire terreinen, kerncentrales en natuurgebieden gelden vliegverboden. Check altijd vooraf de kaart op https://aeret.kaartviewer.nl/.

Remote ID vanaf 2026

Vanaf 2026 moeten alle drones in de Open categorie uitgerust zijn met Remote ID: een digitaal signaal dat de locatie van de drone en de piloot uitstuurt. Dit is bedoeld voor handhaving en veiligheid.

Quitclaim en toestemming

Als je weet dat je herkenbare personen in beeld krijgt en wilt publiceren, is een quitclaim of toestemmingsformulier de veiligste keuze.

Wat is een quitclaim?

Een quitclaim (ook wel model release genoemd) is een schriftelijke verklaring waarin iemand toestemming geeft om zijn of haar beeltenis te gebruiken. Het beschermt jou tegen claims achteraf.

Wat staat er in een quitclaim?

• Wie toestemming geeft (naam, handtekening)
• Voor welke beelden (datum opname, locatie, beschrijving)
• Voor welk doel (bijvoorbeeld: gebruik in YouTube-video over Amsterdam)
• Hoe lang de toestemming geldt
• Of het commercieel of niet-commercieel gebruik betreft
• Of de persoon vergoeding ontvangt

Wanneer heb je een quitclaim nodig?

Altijd nodig bij:

• Commercieel gebruik (reclame, promotie, stockfoto’s)
• Interviews waarbij mensen centraal in beeld staan
• Personen die bewust poseren of meewerken aan je productie
• Minderjarigen (toestemming van ouder/voogd vereist)

Vaak niet nodig bij:

• Willekeurige voorbijgangers op de achtergrond
• Nieuwswaardige gebeurtenissen met algemeen belang
• Documentaires waarbij mensen spontaan reageren (grijs gebied)

Impliciete toestemming

Soms is er sprake van impliciete toestemming. Bijvoorbeeld:

• Iemand zwaait naar de camera en lacht
• Mensen weten dat ze gefilmd worden (camera duidelijk zichtbaar) en gaan voor de camera staan
• Deelnemers aan een evenement waar gefilmd wordt met duidelijke aankondiging

Let op: Impliciete toestemming is juridisch zwakker dan een getekende quitclaim. Bij twijfel: vraag het expliciet en leg het vast.

Quitclaim voorbeeld

Een simpele quitclaim kan er zo uitzien:

TOESTEMMINGSVERKLARING BEELDMATERIAAL

Ondergetekende,

Naam: _______________________
Datum opname: _______________________
Locatie: _______________________

Geeft hierbij toestemming aan [jouw naam/bedrijf] om beeldmateriaal waarop ik herkenbaar in beeld kom te gebruiken voor:

□ Niet-commercieel gebruik (YouTube, blog, social media)
□ Commercieel gebruik (reclame, promotie, verkoop)

Deze toestemming geldt voor gebruik in:
□ Nederland
□ Wereldwijd

Ik begrijp dat ik geen vergoeding ontvang voor dit gebruik, tenzij hieronder anders vermeld: _______________________

Datum: _______________________
Handtekening: _______________________

Je kunt dit aanpassen aan jouw situatie. Zorg dat beide partijen een kopie bewaren. Houd er rekening mee dat het bovenstaande een zeer minimalistische quitclaim-voorbeeld is. Laat je quitclaim altijd juridisch checken door een expert.

Praktische tips voor content creators

Na al die theorie, hier een aantal handvatten die je direct kunt gebruiken in de praktijk.

Voor YouTubers en vloggers

• Film breed, publiceer smal: Neem ruim op en blur gezichten in de edit als mensen duidelijk herkenbaar zijn maar je geen toestemming hebt.
• Gebruik tekst in beeld: Plaats een disclaimer in je video: “Deze video is opgenomen in de openbare ruimte. Bezwaar? Mail naar [email].”
• Reageer snel op verzoeken: Als iemand vraagt om beelden te verwijderen, doe dat dan. Een rechtszaak kost je meer dan een video.
• Documenteer toestemming: Als mensen actief meewerken (interview geven, tips geven), maak dan een korte audio-opname waarin ze aangeven dat ze akkoord gaan. Dat kan een quitclaim vervangen.

Voor documentairemakers

• Leg het algemeen belang vast: Als je documentaire maatschappelijke waarde heeft, leg dan vooraf uit waarom deze beelden relevant zijn voor het publieke debat. Dat helpt bij eventuele bezwaren.
• Journalistieke code: Beroep je op journalistieke principes en de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek. Dit geeft je meer ruimte binnen portretrecht.
• Verwerkersovereenkomsten: Als je met een productiebedrijf werkt, zorg dan voor heldere afspraken over wie verantwoordelijk is voor AVG en toestemming.

Voor fotografen en straatfotografen

• Publicatie bepaalt alles: Je mag eindeloos fotograferen, maar zodra je een foto op Instagram zet met een herkenbaar persoon centraal in beeld, kom je in de problemen zonder toestemming.
• Artistieke waarde telt: Bij kunstfotografie weegt de vrijheid van meningsuiting zwaar. Rechtbanken zijn terughoudend met verbodsacties als het duidelijk om kunst gaat.
• Street photography grijs gebied: Er is veel discussie over of spontane straatfotografie (mensen in dagelijks leven) mag. Wees voorbereid op bezwaren en handel daar respectvol mee.

Voor bedrijven

• Altijd quitclaims: Bij commerciële content is het onverantwoord om zonder toestemming te werken. Zorg voor getekende formulieren.
• Klant informeren: Leg je klant uit dat zij ook AVG-verantwoordelijkheid hebben als zij de beelden op hun website zetten.
• Statutairs: Let op dat personen die namens een bedrijf optreden (bestuurders, woordvoerders) nog steeds portretrecht hebben. Toestemming regelen dus.

Tools en software: gezichten blurren en privacy beschermen

Als je beelden wilt gebruiken maar geen toestemming hebt (of kunt krijgen), is het onherkenbaar maken van personen de oplossing.

Gezichten blurren

Gratis opties:

• YouTube Studio: YouTube heeft een ingebouwde blur-tool waarmee je automatisch gezichten kunt laten detecteren en vervagen.
• DaVinci Resolve: Gratis bewerkingssoftware met tracking-functies voor gezichten en nummerplaten.
• Shotcut: Open-source editor met blur-filters.

Betaalde opties:

• Adobe Premiere Pro: Professionele tracking en mozaïek-effecten.
• Final Cut Pro: Voor Mac-gebruikers, met goede tracking-tools.

Tip: Automatische detectie mist soms gezichten, vooral bij profielbeelden of mensen op afstand. Check je beelden altijd handmatig.

Nummerplaten en andere herkenbare elementen

Ook kentekens zijn persoonsgegevens volgens de AVG. Als je auto’s filmt waarbij nummerplaten leesbaar zijn, is blurren slim, tenzij het duidelijk om algemeen straatbeeld gaat zonder focus op specifieke voertuigen.

Hetzelfde geldt voor:

• Naambordjes op huizen
• Bedrijfsnamen op auto’s (als dit de eigenaar identificeert)
• Tatoeages die iemand uniek maken

Audio-privacy

Vergeet geluid niet. Als iemand duidelijk hoorbaar een gesprek voert, kan dat ook onder privacy vallen. Bij gevoelige situaties: dempen of verwijderen van audio waar specifieke personen te horen zijn.

Wat gebeurt er als je de wet overtreedt?

Het is goed om te weten wat de consequenties kunnen zijn, zodat je bewust risico’s kunt inschatten.

Strafrechtelijke sancties

Artikel 441b van het Wetboek van Strafrecht maakt het strafbaar om beelden openbaar te maken die ernstig inbreuk maken op iemands persoonlijke levenssfeer, bijvoorbeeld:

• Gruwelijke beelden van slachtoffers bij ongevallen
• Intieme beelden zonder toestemming
• Beelden die iemand in zeer kwetsbare positie tonen

Straf: Maximaal 1 jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (€22.500).

Dit wordt niet vaak vervolgd, maar bij ernstige schendingen kan het wel degelijk gebeuren.

Civielrechtelijke claims

Als je zonder toestemming portretrecht schendt, kan de benadeelde:

• Vorderen dat je de beelden verwijdert (rectificatie)
• Schadevergoeding eisen (materiële én immateriële schade)
• Dwangsommen laten opleggen (bijvoorbeeld €1.000 per dag dat beelden online blijven na een rechterlijk verbod)

Een voorbeeldzaak: In 2019 werd een vlogger veroordeeld tot €5.000 schadevergoeding omdat hij een ruzie in een café had gefilmd en online gezet zonder toestemming van de betrokkenen. De rechter oordeelde dat er sprake was van een ernstige privacyschending en reputatieschade.

Boetes van de Autoriteit Persoonsgegevens

Als je de AVG schendt, bijvoorbeeld door systematisch mensen te filmen met bewakingscamera’s zonder waarschuwing, of door beelden langer te bewaren dan toegestaan, kan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) optreden.

Boetes kunnen oplopen tot:

• €10 miljoen, of
• 2% van de wereldwijde jaaromzet (bij bedrijven)

Voor particulieren zijn de boetes lager, maar kunnen nog steeds in de tienduizenden euro’s lopen bij ernstige overtredingen.

In de praktijk: De AP geeft vaak eerst een waarschuwing en last tot het naleven van de regels. Pas bij herhaalde overtreding of ernstige schendingen volgt een boete.

Platform-sancties

Ook social media platforms kunnen ingrijpen:

• YouTube: Video’s verwijderen, kanaal sluiten
• Instagram/Facebook (Meta): Content verwijderen, account tijdelijk blokkeren
• TikTok: Video’s down halen, account beperken

Dit gebeurt meestal op basis van klachten van gebruikers. Platforms nemen privacy serieus en kiezen vaak voor de kant van de klager.

Checklist: mag ik deze beelden filmen en publiceren?

Om het jezelf makkelijk te maken, hier een stap-voor-stap checklist die je kunt doorlopen:

Stap 1: Waar film ik?

• Openbare ruimte (straat, park) → Filmen mag
• Besloten ruimte (winkel, privétuin) → Toestemming eigenaar nodig
• Semi-openbaar (station, winkelcentrum) → Check huisregels, meestal casual filmen ok

Stap 2: Zijn er mensen herkenbaar in beeld?

• Nee → Publiceren mag
• Ja, op de achtergrond en niet centraal → Waarschijnlijk mag het (geen redelijk belang)
• Ja, centraal of close-up → Ga naar stap 3

Stap 3: Heb ik toestemming?

• Ja, schriftelijk (quitclaim) → Publiceren mag
• Ja, duidelijk implicitief (zwaaien, poseren) → Waarschijnlijk mag het, maar zwakke juridische basis
• Nee → Ga naar stap 4

Stap 4: Is er een redelijk belang tegen publicatie?

• Nee: bijvoorbeeld algemeen belang, nieuwswaarde, persoon niet centraal → Publiceren mag waarschijnlijk
• Ja: commercieel gebruik, privésituatie, negatieve context → Publiceren niet zonder toestemming

Stap 5: Is het commercieel gebruik?

• Ja → Altijd toestemming nodig
• Nee → Publiceren mag waarschijnlijk als eerdere stappen positief uitvielen

Stap 6: AVG-check (bij aangebrachte camera’s)

• Is er een waarschuwingssticker?
• Worden beelden maximaal kort bewaard?
• Zijn beelden beveiligd?
• Kunnen mensen hun rechten uitoefenen (inzage, verwijdering)?

Bij twijfel:

• Blur gezichten
• Vraag toestemming
• Publiceer niet

Veelgestelde vragen over filmen in het openbaar

Mag ik filmen in een restaurant of café?

Alleen met toestemming van de eigenaar. Restaurants en cafés zijn besloten ruimte, ook al zijn ze publiek toegankelijk. Voor een korte vakantievideo staan veel horecagelegenheden het toe, maar vraag het even. Voor commerciële content is toestemming altijd vereist.

Wat als iemand achteraf bezwaar maakt tegen beelden die al online staan?

Neem het serieus. Vraag waarom de persoon bezwaar maakt en probeer het op te lossen. Als de persoon een redelijk belang heeft (zie eerder in dit artikel), ben je verplicht om de beelden te verwijderen. Doe je dat niet, dan riskeer je een rechtszaak en mogelijke schadevergoeding. In de meeste gevallen is het verstandiger om de beelden eraf te halen, vooral als het geen cruciale content is.

Hoe lang mag ik opnames bewaren?

Dat hangt af van het doel. Voor persoonlijke vakantievideo’s is er geen limiet, die mag je eindeloos bewaren. Voor beveiligingscamera’s of dashcams geldt onder de AVG: niet langer dan noodzakelijk. In de praktijk betekent dat vaak enkele dagen tot weken, tenzij er een incident is waarbij je de beelden nodig hebt als bewijs.

Mag ik beelden van mijn buren opnemen als die overlast veroorzaken?

Als je een vaste camera installeert die gericht is op de openbare weg of andermans terrein, moet je je aan de AVG houden. Je mag niet structureel je buren filmen. Als je incidenteel overlast wilt documenteren (bijvoorbeeld met je telefoon), mag dat wel, maar publicatie valt onder portretrecht. Voor bewijsmateriaal bij een juridische procedure mag je het bewaren en aan autoriteiten overhandigen, maar niet op social media zetten.

Zijn er verschillen tussen foto’s en video’s?

Juridisch gezien niet echt. Portretrecht en AVG gelden voor beide. Het enige verschil is dat video’s vaak meer informatie bevatten (geluid, beweging, langere tijdsduur), wat de privacy-impact groter kan maken. Ook hebben mensen soms een grotere gevoeligheid voor video dan voor foto’s, omdat video’s dynamischer en intenser zijn.

Veilig filmen

Nu je weet wat wel en niet mag, hier een samenvatting van beste praktijken:

Bij het filmen:

1. Wees je bewust van je omgeving – film je in openbare of besloten ruimte?
2. Respecteer huisregels – let op bordjes en vraag bij twijfel
3. Wees transparant – maak duidelijk dat je filmt (grote camera, geen verborgen opnames)
4. Documenteer toestemming – laat mensen die meewerken een quitclaim tekenen of leg toestemming vast op audio
5. Bij het publiceren – zijn mensen duidelijk identificeerbaar?
6. Evalueer redelijk belang – hebben deze mensen reden om bezwaar te maken?
7. Blur waar nodig – gezichten, kentekens, andere privacy-gevoelige elementen
8. Reageer op verzoeken – behandel bezwaren snel en respectvol
9. Bewaar bewijs – quitclaims, e-mails met toestemming, screenshots van communicatie
10. Blijf op de hoogte – wetgeving verandert, blijf op de hoogte

En tot slot: Gebruik je gezonde verstand. De wet geeft kaders, maar respect voor anderen is uiteindelijk het belangrijkste. Als je twijfelt of iemand het vervelend zou vinden: vraag het gewoon.

Juridische hulp nodig?

Mocht je toch in een lastige situatie belanden, een dreigende rechtszaak, een officiële klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens, of een complexe vraag over commercieel gebruik van beelden, dan is het verstandig om juridische hulp in te schakelen.

Een gespecialiseerde privacy advocaat kan je helpen bij:

• Beoordelen of jouw situatie juridisch houdbaar is
• Opstellen van waterdichte quitclaims en contracten
• Reageren op formele bezwaren of aanmaningen
• Verdediging bij rechtszaken of claims
• Advies over AVG-compliance bij professionele producties

Veel advocaten bieden een gratis intakegesprek aan waarin je je situatie kunt toelichten en advies krijgt over vervolgstappen. Dat kan je veel gedoe en kosten besparen.

Bij vragen over auteursrecht, merkenrecht of andere intellectuele eigendomskwesties kun je terecht bij een IE-advocaat (Intellectuele Eigendom). Deze advocaten zijn gespecialiseerd in alles wat te maken heeft met het beschermen en gebruiken van creatieve werken, een aanverwant gebied dat bij veel content creators ook relevant is.